Toplumsal Normlar

Sapma ve suç tanımlanırken en çok vurgulanan kavramlardan biri toplumsal normlardır. Toplumsal normlar, toplumsal düzeni sağlamak ve bu düzeni devam ettirmek için oluşturulmuştur. Bundan ötürü de buyurgan ve yol göstericidir. Bu normlar topluma/kültüre göre değişir. Marshall (2005, s. 533) toplumsal normu “kültürel açıdan arzu edilir ve uygun olarak değerlendirilen davranışları akla getiren ortak bir davranış beklentisi” olarak tanımlamıştır.

Normların genel özellikleri şöyledir:

• Her toplum ya da sosyal grubun normları vardır.
• Topluma ya da sosyal gruba dâhil olan birey, bu normları benimsediği takdirde toplumsal yapının bir parçası haline gelir.
• Birey, toplumsal normları sosyalizasyon sürecinde öğrenir.
• Normlara göre kabul gören/görmeyen davranışlara, ödül/ceza ile toplumsal yaptırım uygulanır.
• Bazı normlar, toplum için diğer normlara nispeten daha önemlidir. Dolayısıyla bu normlara aykırı olan davranışlara verilen toplumsal tepki de değişkenlik gösterir.
• Normlar statik değildir, zamanla değişebilir.

TOPLUMSAL NORM ÇEŞİTLERİ: ÖRFLER, HALK YORDAMLARI, HUKUK

Sosyolojide farklı toplumsal norm türlerinden bahsedilse de genel olarak kabul gören üç norm türü vardır.  Bunlar; örfler, halk yordamları ve hukuk kurallarıdır (Güçlü & Akbaş, 2019, s. 8).

Örfler, toplumun iyi-kötü, güzel-çirkin, helal-haram, doğru-yanlış vb. şeklinde tanımladığı değerlerden oluşan geleneklerdir. Gelenek olması açısından, kuşaktan kuşağa aktarılır; köklüdür. Toplum, örfe aykırı davranan bireye yaptırım uygular.

Halk yordamları ise Sumner (1906) tarafından “ihtiyaçları karşılamak için gösterilen çabalardan ortaya çıkan, bireylerin alışkanlıkları ve toplumun gelenekleri” olarak tanımlanmıştır (akt. Güçlü & Akbaş, 2019, s. 9). Halk yordamları, toplumun hayatını kolaylaştırmak üzere, tecrübeye dayanarak oluşturulmuştur. Örfler gibi değişebilir olmalarının yanında örflerden daha az yaptırım gücüne sahiptirler.

Hukuk kuralları, devlet tarafından kabul edilen ve yaptırımı yazılı kurallarla açıklanan toplumsal norm çeşididir. Dolayısıyla bu kurallara aykırı davranışta bulunmak, toplumsal yaptırımın yanında resmi yaptırıma uğramak anlamına gelmektedir. Bundan dolayı da toplumsal norm türleri arasında yaptırım gücü en fazla olandır.

*Öne çıkan görsel https://blog.doist.com/group-norms-team-communication/ adresinden alınmıştır.

 KAYNAKLAR

Güçlü, İ., & Akbaş, H. (2019). Suç Sosyolojisi (2. b.). Ankara: Gazi Kitabevi.

Marshall, G. (2005). Sosyoloji Sözlüğü. (O. Akınhay, & D. Kömürcü, Çev.) Ankara: Bilim ve Sanat Yayınları.